república de carnota

O peixe na brinca

2011-05-16T23:36:00.020+01:00

Os peixes non se contan entre os máis intelixentes dos animás. Levados pola súa voracidade, bótanlle a boca a calquera cousa que lle pareza comestible sen darse conta que, agochada no engado da carnada, está a brinca que os vai levar á perdición.

Estes dias de campaña electoral énchense os meios de comunicación das propostas, promesas e ofertas das distintas candidaturas que aspiran a gobernar Carnota. Coma sempre nestas ocasións, pódense observar claramente dúas actitudes diferenciadas que representan dúas maneiras de concebir a acción política:

por unha banda a "politica de consumo" ou "democracia nominal"
por outra a "politica de participación" ou "democracia participativa".
A "política de consumo", caracterízase por unha dinámica similar á do mercado: a cambio dun valor tasado, o voto, prométense certos artículos que a povoación demanda como, postos de traballo, dotación de infraestructuras e equipamentos, organización de actividades festivas e de recreo e, en resumo, facernos a vida máis agradable. Para ter opción ó disfrute de estes bens non hai que facer nada máis, que escoller a marca que mais nos convenza e ir votar unha ves cada catro anos. Máis cómodo non pode ser.

Na "democracia participativa", pola contra, o que importa é a incorporación a un proxeto no que se coincide en maior ou menor grado e o voto non é mais que a espresión formal do compromiso que se adequire de traballar nese proxeto.   A mensaxe desta opción é: "nós non vendemos nada. Esta é a nosa idea de a onde queremos que vaia Carnota e de como imos camiñar nesa dirección.   Se vas no mesmo rumbo, achégate e participa".

Estas dúas opcións son tan diferentes na súa naturaleza que actúan como mecanismos de selección das personas que participan nelas.   A primeira é un imán para aquelas que aspiran a vivir da política.   A segunda é a elección das que conciben a Política como un instrumento para a transformación e a evolución da sociedade.

As dúas mensaxes son entre si mui diferentes e debemos analizalas ben para asegurarnos de que non levan ningunha brinca agochada baixo dunha carnada aparentemente apetecible.

Unha das propostas que máis chaman a atención estes dias é a oferta de Carnota como localización para as gaiolas de crianza de salmón. Nada menos que nas proximidades da Reserva Mariña dos Miñarzos onde se desenvolve un proxecto mariñeiro exemplar, con expectatativas de futuro, que da sustento a muitas familias da localidade e polo que a administración municipal sainte non mostrou nunca o máis mínimo interés.   E agora, co argumento dos postos de traballo, (catro), promóvese a instalación dunhas gaiolas, "experimentás", para unha industria de acuicultura capás de provocar a destrucción de kilómetros de litoral do que vivían ducias de familias mariñeiras.

Os efectos nocivos da crianza intensiva de salmón non se limitan á contaminación dos fondos e das augas próximas cos restos de alimentación, antibióticos e desinfectantes.   Nin siquera ó risco de provocar unha epidemia que se transmita ás especies obxeto da pesca artesanal, como aconteciu en Chile.   O maior poder destructivo da crianza intensiva de salmón está na base: a súa alimentación. O salmón é predador. Non se alimenta de algazos ou de plancton senón de outros peixes e, cando está criado en catividade, de pensos fabricados principalmente con fariña de peixe. Para a crianza de cada tonelada de salmón de tamaño comercial fixeno falla unhas 5 toneladas de peixe salvaxe. É deser, que para criar un salmón de 5 kilos houbo que pescar 25 kilos de peixe e convertilos en fariña.    Lonxe de ser a alternativa á pesca, a acuicultura de especies predadoras o que está facendo é acelerar a extinción das pesquerías.   Veleí a brinca agochada na carnada dos postos de traballo.

Outro efecto perverso é o risco de privatización da beiramar. Quer ca disculpa de ampliación das plantas existentes, como tentou Stolt Sea Farm en Quilmas e Lira, quer con deseños de enxeñaría financeira coma en Chile, as multinacionás, ca complicidade de certas administracións públicas, tratan de apropiarse das terras e das augas da beiramar, sean propiedade pública ou sean propiedade particular dos veciños.    Esta é unha novedosa e ultraliberal maneira de entender o interés público: expropiarlle ós veciños os seus terreos para poñelos ó dispor das multinacionás.

Outra das mensaxes rechamantes é a que propón facer do Pedragal (monte Pindo) un couto de caza maior.   Recordo ter oído xa esta peregrina ocurrencia no mostrador dalgunha cantina.   Vese que ése é un lugar que estimula a imaxinación, pero pensar en destinar o Pedragal á caza do corzo é dunha creatividade escesiva.   Esta proposta parece descoñecer totalmente o estraordinario valor dunha especie botánica singular como é o carballo añón, cuia soa presencia sería razón abonda para declarar o Monte Pindo, parque natural.   Pero, por riba, insiste na mesma teima de privatización disimulada aplicada en outros ámbitos como a recente Lei de Augas.   A xogada está en declarar de "interese público" un recurso para de seguido adxudicarlle a súa xestión a unha empresa privada.   Á empresa privada que millor se axuste ós parametros definidos de antemán, por suposto.    Todo legal ou, senón, polo menos que pareza un accidente.
Duas propostas que definen perfectamente o modelo político que pretende aplicar en Carnota a marca electoral que as defende.

Nun rumbo mui diferente vai o modelo que defende a candidatura patroneada por Moncho Noceda, que mantén como enfilacións da sua liña política a participación directa dos veciños no goberno do Concello e a recuperación do sector primario (agricultura e pesca artesanal) como chaves para o desenvolvemento de Carnota.

Cando trema a terra hai que mirar para riba, porque é das alturas de onde vén o perigo.   E nesas alturas estánse tomando decisións que afectan de maneira determinante ás nosas vidas e á das prósimas xeneracións. Dende hai anos estanse producindo maniobras de acaparamento dos recursos básicos: auga, alimentos e enerxía.   Os executivos que xestionan fondos de inversión especulativos decatánose de que os alimentos constitúen un bó campo de negocios e están adequerindo milleiros de Has. de terras de cultivo en África e América do Sul.   Saben que controlando a producción e distribución de alimentos poden obter rendementos mais altos que en ningún outro sector.   E mais importante ainda, permitirálles controlar á povoación, (Quen controla o petroleo, controla os paises. Quen controla os alimentos, controla a povoación. Non fui Marx que dixo esta frase, senón Henry Kissinger)

Cuns partidos políticos cativos da banca, amarrados por uns préstamos que non poden devolver e que defenden abertamente ou ás agochadas os intereses do gran capital, non podemos esperar mais que medidas que vaian reducindo, chantada a chantada, as condicións de vida e os direitos políticos, sindicás e económicos dos veciños.

Os únicos que parecen terse decatado de esta situación son Moncho Noceda e o grupo de veciñas e veciños que o acompaña, para os que o desenvolvemento do sector primario e vital, asi como a participación veciñal nas decisións de goberno mais importantes.

A recuperación da terra agrícola de Carnota e a consolidación e ampliación da Reserva Mariña é mui probable que se convirtan no salvavidas das próximas xeneracións de carnotáns e, se "gobernar é prever", a única candidatura que presenta un programa previsor e prudente, lonxe de delirios faraónicos é a formada por Moncho Noceda e os seus compañeiros e compañeiras.

A ver se somos mais listes que os peixes e non tragamos ningunha brinca por mui apetecente que nos pareza a carnada que a envolve.   Non nos deixemos engaiolar polas promesas de quen non quer de nós mais que o voto cada catro anos.   Guiémonos polo principio de que "o que pouco custa, pouco vale" ou dito doutro xeito:"ninguén da pan por durmir"

Concentración parcelaria e iniciativa veciñal

2011-04-21T11:06:00.015+01:00

Poucos veciños haberá en Carnota que non quixeran ver xuntados os seus terreos, os seus ervales e as suas retallas de monte. Polo menos os de mais edade, porque a maioría da xente moza nin siquera sabe de eles.

Cando se empezano a facer as primeiras concentracións parcelarias, aló polos anos 60, toda a terra de Carnota estaba traballada e a súa calidade agrícola valorábase tanto como a súa situación, pero a desconfianza na honradez do réxime sempre predisposto a beneficiar ós mais ricos, e o temor de recibir terra de terceira por terra de primeira levou a que a oposición á concentración fose xeneralizada.

A emigracíon masiva trouxo canda ela o abandono da labranza e os terreos en campo foron indo a monte, de tal maneira que hoxe a terra agrícola de Carnota nomais que se valora pola súa calificación urbanística.

A concentración fuise levando a cabo noutros concellos con resultados diversos. Nuns casos permitiu manter e facer mais rendible a actividade agrícola ou gandeira pero noutros provocou unha desfeita ambiental e patrimonial desproporcionada. Feita a machado, arramplou con regos e valados, con soutos e carballeiras, trazou pistas, encanou rios e desecou lagoas para, vinte e pico anos mais tarde, recoñecer que a maneira en que fui realizada, hoxe é indefendible.

En tanto no resto do mundo, os criterios agronómicos sufriron cambios significativos. A agricultura industrial, con grandes extensións de monocultivo e uso masivo de herbicidas, plaguicidas, fertilizantes minerás e sementes transxénicas prometía acabar ca fame no mundo. En ves de eso, o que fixo fui deixar tras dela unha restra de chans ermos, lugares abandonados e a producción e distribución dos alimentos en mans de corporacións multinacionás que teñen como único fin a obtención do máximo rendemento posible.

Ó mesmo tempo fuise pondo de manifesto a superioridade do sistema de producción tradicional asentado na xestión integrada do complexo agro-forestal-gandeiro, (o que ven sendo o sistema agrario galego de toda a vida), de eficiencia demostrada ó longo dos centos de anos nos que fui quen de manter as máximas densidades de povoación. Convén non esquecer que a causa das penosas condicións de vida da povoación rural non era a productividade do sistema, que era óptima, senón a sobrecarga parasitaria dos estamentos dominantes: o clero e a fidalguía.

Este sistema tradicional de producción agraria non é exclusivo de Galicia. Noutras latitudes do mundo, mesmo nas de mais lonxe, desenvolvéronse e mantense sistemas similares, case sempre en territorios definidos pola proximidade do monte, a fartura de auga e fórmulas de propiedade que combinan a propiedade comunal co minifundio.

A interacción da povoación humán ca sua contorna, ó longo de períodos de tempo suficientemente largos, permitiu unha adaptación equilibrada entre o meio natural e a actividade productiva e dou lugar a unha paisaxe cultural caracterizada por un mosaico de cultivos diversos, hortas, ervales e brañas, rios e lagoas, ligados por unha rede de sebes, arboredos e bosques. A capacidade destas paisaxes socioecolóxicas para contribuir ó ben-estar da sua povoación pódese comprobar nos territorios que, hoxe e no noso entorno, teñen como fundamento da sua economía o sector primario (forestal-agrícola-gandeiro). Esta opción non é exclusiva nin incompatible ca actividade dos outros sectores económicos (transformación, comercialización, servizos). Pero é o motor de arranque dunha economía estable e co menor grado de dependencia posible a meio e longo prazo. E, por riba de todo, é o único meio que pode asegurar a supervivencia das próximas xeneracións de carnotans porque, según todas as previsións, a sobrealimentación que caracteriza ás povoacións dos paises do primeiro mundo deixará de ser un problema e do que teremos que preocuparnos será de ter algo para comer, anque sea un anaco de broa. O capital especulativo descubriu un novo filón no que investir: a auga e os alimentos, e está desenvolvendo un xigantesco plan de compra de terras de cultivo en America do Sul e en Africa. Non fai falla explicar que a sua intención non é acabar ca fame no mundo.

Chegados a este punto atopámonos nunha encrucillada: ¿Hai que facer a concentración parcelaria para recuperar o cultivo da agra ou hai que recuperar primeiro o cultivo da agra para que mereza a pena levar a cabo a concentración parcelaria?

A resposta está á vista: O custe da concentración parcelaria de Carnota tense tasado en arredor de 10 millóns de €, polo que non é de esperar que se vaia levar a cabo estando, como está, abandonada a sua terra de labranza. A finalidade da concentración parcelaria é aumentar o tamaño meio das parcelas para o seu uso agrícola, non para facer solares mais grandes. Por eso, non é previsible que a concentración en Carnota vaia mais aló de ser utilizada como argumento electoral cada certo número de anos, se antes non se recupera o cultivo da terra.

Sen uso agrícola non hai concentración parcelaria. Se queremos concentración, primeiro temos que recuperar o cultivo dos terreos.

E as ferramentas para poñer en marcha ese proceso están na nosa man. Cada un polo seu lado non podemos ir mui lonxe pero asociándonos, cooperando, traballando de xunta, temos tantas posibilidades coma calquera das comunidades que colleno este camiño antes de nós. Resultan do maior interés as experencias dos productores da "faba de Lourenzá" e da "escanda asturiana".

As decisións e actuacións que habería que tomar para por en marcha unha iniciativa encamiñada á recuperación da terra agrícola de Carnota poderían resumirse no seguinte plan:

1.- Constitución dunha sociedade veciñal, rexida polo principio de igualdade de capital e voto, co fin de planificar e levar a cabo un programa para a recuperación e aproveitamento da agra. Para empezar chegaría con meia ducia de personas para constituir unha empresa na que todos foran socios e traballadores ó mesmo tempo pero aberta de maneira permanente á incorporación de novos socios.

2.- Establecemento dun fondo de terras. Os terreos destinados ó cultivo procederán da aportación dos propios socios e de veciños alleos á sociedade, cedidos en arrendamento con valoración previa do custe de preparación para deixalos en condicións de ser traballados.

3.-   Elaboración dun plan de explotación.    Dependendo da superficie a dispór, hai que elaborar un plan de explotación no que se determinará que productos se van cultivar e en que cantidade.   Unha superficie de 10 Ha (250 ferrados) probablemente tería que adicarse nomais que a dous ou tres cultivos de horta e cereal, mentres que con superficies duas ou tres veces mais grandes xa sería posible alternar cultivos de horta con prados, fruiteiras e algo de gandaría .   A reducida superficie de Carnota en comparación con outras localidades determina os tipos de cultivo que nos convén escoller.   Non podemos entrar en competencia ca producción industrial de bisbarras con extensións centos de veces superiores.   O noso obxetivo non debe ser a producción de variedades de mercado a baixo precio senón a producción ecolóxica de variedades e razas propias.   O "grabanzo de ollo de perdís" presenta as características idóneas para ser o cultivo preferente, seguido de cerca por outros igualmente apropiados ás nosas condicións como son a escaina (triticum spelta) que permitiría unha industria panadeira con personalidade propia e as variedades de pataca e cebola autóctonas.   A conservación do noso patrimonio xenético inclúe tamén a recuperación das especies autóctonas de fruiteiras como mazaeiras, pereiras, ameixeiras e figueiras, estas últimas especialmente adaptadas ás condicións dos chans da banda norde do noso concello.
4.- Comercialización.-    O sistema adecuado de comercialización para a nosa capacidade de producción é a venda directa ó consumidor mediante tendas propias e a través de Internet ou de cooperativas de consumidores.   O recurso ás redes de comercialización interpostas, ós intermediarios, pode acabar botando abaixo o proxecto, polo que hai que fuxir delas a toda costa.   Convén recordar o que lle está pasando ós productores de leite, que non saben canto nin cando van cobrar polo seu producto.
5.-   Integración agricultura – gandaría – monte .      A integración do monte e do gando no proxecto supón un avance cualitativo.   Por tratarse dunha agricultura ecolóxica debe estar integrada ca gandaría.   A actividade gandeira non se xustifica unicamente pola sua carne, leite ou ovos, senón tamén por un producto tan valioso ou mais que eles: o argueiro.   A producción de argueiro ou de composto é imprescindible para que os productos cultivados podan dispor dos nutrimentos que precisan, e o millor meio para obtelo é combinando a limpeza do monte ca crianza de gando.   O que se fixo durante centos de anos en cada casa:   cobrir o chan onde se gardaba o gando con estrume traído do monte para ter ó cabo duns poucos meses o millor abono posible, o argueiro.

Esta actuación non traería mais que beneficios: por unha banda, o autoabastecemento de fertilizantes da millor calidade e a ampliación da oferta con productos de orixe animal como ovos, lácteos ou cárnicos. Por outra, a limpeza sistemática do monte para aproveitar o estrume repercutiría favorablemente na prevención de incendios e na conservación das vias de acceso. A colaboración cas Comunidades de Montes sería unha relación de beneficio mutuo.
6.- Carnota, territorio libre de organismos modificados xeneticamente . Os OMX, por riba dos seus descoñecidos efectos sobre a saúde das personas, ten un importante e destructivo efecto sobre os cultivos autóctonos ós que pode contaminar a través do polen transportado polo vento. Estes organismos están patentados e son propiedade de podentes empresas e nomais que se poden cultivar ca sua autorización, mediante contrato. Se os seus inspectores detectan nun cultivo o xen da sua propiedade, ainda que sea por contaminación accidental, poden reclamar unha indemnización ó agricultor ou, ainda mais, prohibirlle o seu cultivo. Por esta razón e para preservar a pureza do noso patrimonio xenético é da maior importancia declarar Carnota, territorio libre de Organismos Modificados Xeneticamente como xa fixeno Zas, Laxe ou Muxía. Unha resolución da Corporación Municipal neste sentido sería unha boa cousa.

7.- Rexisto de marca e solicitude de indicativo xeográfico de procedencia. O rexisto dunha marca propia é a solicitude da Indicación de Orixe Protexida é da máxima importancia e tén como fin defender o traballo e os intereses da xente comprometida no proxecto, permitir unha millor identificación dos productos, fomentar a busca da máxima calidade e facilitar o seguimento por parte dos consumidores.

8.- Transformación. As actividades de transformación dan lugar a un importante incremento da plusvalía e dos postos de traballo en comparación ca simple actividade de producción primaria. Boa cousa é producir millo ou escaina e vender a fariña, pero é muito mais interesante elaborar con ela broa, pan ou empanada, e esa será a referencia que nos debe guiar. En canto a producción primaria estea asentada hai que pasar á actividade de transformación sen perda de tempo.

O resultado destas actuacións sería unha concentración parcelaria de feito, tanto mais amplia canto maior fora o número de veciños que participaran e sen necesidade de tirar valados, desviar rios nin abrir pistas. Cada terreo seguiría sendo de seu dono pero o cultivo faceríase coma se estuveran concentrados. O custe para a administración sería infinitamente menor. Practicamente reduciríase á asistencia técnica. E o mais importante de todo: sería consecuencia da participación directa da veciñanza no proxecto. Sería indicador dunha sociedade viva, activa e cooperadora.

Rio dos muiños

2011-01-31T09:44:00.032Z

Ver en Google Earth

O rio dos muiños é un dos mais curtos de Carnota pero, sendo e todo, ten levado auga abonda para darlle poder a 17 muiños. Está tan aproveitado que dentro das paredes do último de eles gardan os aparellos os mariñeiros do portiño de Carreiroa. Este muiño e as suas pedras, salgadas polos salseiros do Atlántico, ten sido testigo dos dramas da xente mariñeira de esta costa das crebas. Das bravas invernías de sete meses nas que aparecian polas portas, cos pes descalzos, unha roupa de augas e un sueste, familias inteiras a pedir unha cunca de caldo. Familias que vivían do mar, privados de sustento por mais de meio ano, que se vían forzadas a ir polos camiños pedindo un carocho de broa.

Este muiño ten visto ó seu pé os cadavres que botaba o mar fora. Ó primeiro, cando aparecía algún afogado, as xentes do lugar avisaban ás autoridades pero cando por fin chegaba a garda civil e coidaban que podían voltar de novo ó seu choio, decíanlle que tiñan que agardar polo xuez e había que botar o dia inteiro esperando . Por eso en algún corroucho de Carreiroa descansan, enterrados na area, os osos dunha muller que aparecera cunha criatura abrazada. Porque a resposta instintiva da povoación á ineptitude burocrática é solucionar os problemas por si mesmos. E a friura do mar non ha de ser mais fera para os afogados que a friura do depósito.

Muiño de Carreiroa

Dende Carreiroa un camiño do carro enlousado chega ó lugar da Curra, un dos conxuntos millor conservados de Carnota e que merece unha visita por si mesmo. Dende este lugar ábrese unha chousa veciñal de cerca de duas Has. que chega ó rio e pasa á banda de Panchés. O incendio de agosto de 2005 queimou as bastas toxeiras que zarraban a chousa e a vagoada inteira. Á volta dun ano, todo o que quedaba de estas matogueiras eran as cañotas queimadas que tronzaban círcias nomais que con porlle o pé enriba. O goberno municipal, dándose conta da importancia de este patrimonio que estaba sendo esquecido, decidiu recuperalo restaurando os muiños, desbrozando a chousa, limpando o rio e abrindo de novo o camiño. A idea era recuperar este patrimonio etnográfico e paisaxístico para facer un novo roteiro de subida ó Pedragal. Pero estes proxectos requeren continuidade e, infelismente, o goberno posterior non só non viu ningún interés na conservación do patrimonio tradicional senón que, por riba, ainda lle cobra a licencia de obra ás asociacións, coma "Xurde Cardebarcos", que acometen esta tarefa polos seus meios.

Camiño de Carreiroa á Curra

A chousa dos muiños

Muiño a pique de ruina

Vista interior

Un dos muiños restaurados

Muiños rio arriba

Seguindo o curso rio arriba, ás veces da banda da Curra, ás veces da banda de Panchés, van aparecendo novos muiños que esperan o momento da sua restauración mentres a cada paso vanse abrindo novas perspectivas hastra chegar ó muiño da albariza, o mais alto de todos. Neste punto o camiño sepárase do rio para remontar a última costa. Uns pasos mais e ó virar cara ó nordés ábrese ante nós a espléndida panorámica formada polo Chan de Lamas ca impresionante masa do Pedragal zarrando o horizonte.

O Chan de Lamas fui en tempos pasados unha lagoa rodeada de elevacións de evocadores e sonoros nomes coma “alto onde se adora”, “outeiro que dança”, “rego buitireiro” …, das que o Pedragal é a mais importante. Os restos erosivos acarrexados polos regueiros que baixan do monte fórona colmatando pouco a pouco hasta convertila nunha braña. Na primeira metade do século pasado fui obxeto de escavacións para estraer mineral de wolfram das que ainda se poden observar as moreas de area resultantes. O Rio dos Muiños, o desagüe natural de este chan brañento, a pesar de ver menguado o seu caudal en tempo de secura segue conservando o seu interés practicamente íntegro. O custe de recuperar este roteiro e o seu patrimonio etnográfico, paisaxístico e histórico sería ínfimo en comparanza cas gratificacións que pode brindar a quen o queira percorrer, paso a paso.

Chan de Lamas co Pedragal ó fondo

Fervenza do Xallas

2010-12-22T22:45:00.009Z

Despedimos o ano ca que debería ser a imaxe permanente da fervenza do Xallas e ca nova de que a Consellería de Medio Ambiente encetou os trámites que poden levar á anulación da licencia concedida por Fraga ó seu amigo Villar Mir para o aproveitamento hidroeléctrico do último tramo do rio Xallas. Esta decisión é consecuencia da denuncia por via penal interposta pola organización "Rios con Vida" contra a empresa "Ferroatlántica" por non respetar o caudal ecolóxico do rio.
(Mais información acó , acó e mais acó).

Moncho Noceda, para ben

2010-12-04T08:58:00.004Z

As Eleccións Municipás xa van estando cerca e como non é bó deixar as cousas para última hora nin dar nada por suposto, o BNG rematou recentemente o proceso interno de elección do candidato e do primeiro tramo da lista que vai representar á formación nos próximos comicios. É de esperar que as restantes formacións políticas da localidade non tarden en dar a coñecer tamén as suas candidaturas.

Moncho Noceda, a persona elexida por unha amplia maioría da asamblea nacionalista para dirixir o goberno municipal de Carnota, tén manifestado que a sua acción de goberno vaise centrar en tres eixes:

- compromiso co carácter rural de Carnota e como consecuencia a aplicación de políticas congruentes con este carácter como é a recuperación dos sectores productivos endóxenos.

- impulso da participación veciñal: democracia participativa e implicación dos veciños na acción de goberno fronte á democracia nominal e á política de consumo (ti vótasme que dispois xa m’eu encargo de todo).

- protección da riqueza natural (riqueza ambiental e paisaxística) e dos valores culturás (patrimonio, idioma, tradicións).

O momento para enfrontarse á responsabilidade de gobernar Carnota, non pode ser mais desalentador: O Concello nunha situación económica crítica, con un endebedamento crónico que cada ano que pasa vaise facendo mais profundo. A localidade, cos recursos productivos abandonados ou administrados de maneira pésima. A povoación desmotivada e a actividade social en vías de desaparición. E enchopandoo todo, coma unha brétema espesa que non deixa ver onde pon ún os pes, a crise global do sistema que, de seguir ca mesma caste de gobernos, vainos levar a un mundo predemocrático no que as grandes corporacións industriás e financeiras serán quen poña e quite os Gobernos e quen faga e desfaga as Leis según a sua comenencia.

Fai falla ser mui destemido e ter muita confianza en si mesmo e nos seus veciños para embarcarse nesta xeira. Moncho xa ten demostrado que conta con esas cualidades e con eses valores e bardante de agora conta tamén ca simpatía e o apoio de esta República de Carnota.

Laxas escritas

2010-10-24T02:21:00.025+01:00

Panorámica dende o Filladuiro

¿Tendes reparado nas laxas escritas dos nosos montes?. Pois reparade.

Nelas, as xentes que viviron en Carnota dende tempos esquecidos, fono deixando gravadas as representacións do seu mundo espiritual e material. Do que mais veneraban e do que mais temían. Das suas divinidades, o Sol, a Lua e a Terra. Das armas de bronce dos seus gherreiros e das embarcacións que aparecían fronte a Fisterra traghendo o terror dos homes do norde.

Vistas parciás da Laxa Escrita de Medelas

Subir a costa, de nuite fechada, cara á Porta Ventosa, vran e inverno, tivo que ser unha dura esperencia para os centos de mulleres que fixeno a cotío o camiño da Vila para vender en Muros o leite ou os modestos productos das suas hortas, cando o maxín popular estaba ateigado de contos que falaban de cestos na cabeza que iñan aumentando inesplicablemente de peso até que, de súpeto, saltaba dél unha cabuxa moura que se alonxaba brincando e rindo ás escacharadas. Se cadra fui o medo a eses chivos infernás a causa das cruces picadas nas pedras do pousaduiro das leiteiras, onde as de Mallou e as de Lira agardaban unhas polas outras para faceren o camiño de xunta e esconxurar así as malas fadas.

Cruces das leiteiras

Reproducción dun cruceiro desaparecido, no pousaduiro

As escritas das laxas contan muitas historias para quén teña a inquedanza e a sensibilidade de reparar nelas. Coma José Cernadas, que leva anos descobrindo laxas escritas que xa foran esquecidas ou que ninguén sabía delas e partillando as suas descobertas e o seu saber connosco nun libro onde da conta dos conxuntos de gravados rupestres de Carnota e mais da sua situación.

Ou coma Fernando Alonso Romero, Francisco Fernández Naval e Maribel Longueira nunha interesante investigación relativa ós posibles significados do singular petróglifo do Filladuiro, que se resume na hipótese de que se trata dunha representación da divinidade feminina, da Deusa Nai, dun xeito somellante á obra de Luis Seoane, Mater Gallaecia, ainda ben que separadas por catro milleiros de anos.

Outeiro do Filladuiro

Mater Gallaecia. Luis Seoane

As laxas escritas constitúen un estraordinario patrimonio histórico e cultural que precisa un urxente plan de protección que o poña a salvo non só das inclemencias dos fenómenos naturás, senón tamén das agresións causadas polo noso propio comportamento irresponsable. Non podemos permitir que unha riqueza que se conservou dende hai milleiros de anos se arruine nunhas poucas ducias por culpa da nosa desidia ou da nosa indiferencia.

Monte Pindo, Parque Natural

2010-09-11T10:38:00.019+01:00

A organización conservacionista Adega, a Sociedade Galega de Historia Natural e un amplo grupo de profesores e investigadores das universidades galegas, presentaron a primeiros de este mes ante o Observatorio Galego da Biodiversidade a proposta para que o Monte Pindo sexa declarado Parque Natural.

Entre as figuras de protección, a de Parque Natural é unha das mais relevantes polo grado de protección que garantiza para os espacios naturás que ainda non sufriron unha transformación sensible pola actividade humán e que polos seus valores xeomorfolóxicos, biolóxicos ou estéticos poden ser considerados como mostras singulares do patrimonio natural dunha comunidade autónoma determinada.

A declaración de Parque Natural non couta as posibilidades do territorio protexido. Pola contra, as inversións previstas para estes territorios constitúen un importante factor para o desenvolvemento de toda a zona.

Ca declaración do Monte Pindo como Parque Natural quedaría asegurada a protección de este espacio que actualmente está catalogado como Lugar de Importancia Comunitaria e que ven sofrindo nos últimos anos unha escalada de agresións que poden acabar causando estragos irrecuperables. Quer por razóns económicas coma a canteira en explotación ó seu pé, quer por prácticas deportivas incompatibles ca conservación do espacio natural como a circulación de motos ou quads, quer polo incivismo e a estulticia de numerosos escursionistas que deixan os outeiros e as laxas crucificadas coa seus nomes ou, finalmente, por iniciativas discutibles coma a dunha "Asociación Cultural" á que se lle ocurriu instalar unhas mesas de madeira no Campo das Cortes, ó mesmo pé da Laxa da Moa, ca colaboración da Deputación da Coruña. Teño medo que logo se instalen lareiras para asar o churrasco.

República de Carnota da a benvida a esta iniciativa que promove a protección dunha importante área do noso territorio e que xa tivo un adianto na proposta e incorporación do Carballo añón ó Catálogo Galego de Especies Ameazadas. Así que, parabens a Adega e á SGHN pola sua iniciativa.

Outras entradas de este blogue relativas ó Monte Pindo

Vrea no Chan de Lourenzo

Presa lavaduiro Wolfram

Vrea antre carballos

Braña dos Aguillóns

Campo das cortes

Letreiro Asoc. cultural

Lagarta da serra

Lagarta sen cauda

Carricanta 1

Carricanta 2

Lagarto arnal

Pampona

Rainha Lupa marca o bo camiño para Carnota

2010-09-01T16:44:00.047+01:00

Manolo e José Manuel, dous dos principás promotores
da cooperativa e Lucía, a sua técnica agronómica

O pasado dia 25, no lugar de Quilmas, a Cooperativa Agroecolóxica Rainha Lupa organizou unha cata e degustación das variedades de tomate que producen nos seus terreos e que contou ca asistencia dun amplo grupo de seareiros e simpatizantes da sociedade.

Fui unha boa ocasión para saber da situación actual dunha iniciativa posta en marcha como defensa ante a asoballadora presión da multinacional Stolt Sea Farm que perseguía a ampliación da sua piscifactoría mediante a expropiación forzosa dos terreos dos veciños.

Esta cooperativa está composta por 15 participantes que uniron as suas leiras para traballalos de xunta. Nas 30 Has. de terreos agrupados cultivan centeo e trigo de variedades autóctonas coma a "Callobre", patacas, cebolas, hortalizas de folla e de fruito como leitugas, acelgas tomates e pementos.

Comercializan a sua producción a través da cooperativa familiar de consumo Zocamiñoca, establecementos de hostería da localidade e das feiras e mercados locás.

Entre os seus obxetivos, a recuperación das variedades autóctonas de fruitas e hortalizas como o "ollo de perdiz" e as "pataca do riñón e pataca da papa" constitúe unha opción estratéxica.

A pesar da sua traumática orixe, a tal hora esta empresa veciñal, non só tén unha boa perspectiva de futuro, constitúese no exemplo vivo que marca o bó camiño para o desenvolvemento de Carnota e a recuperación dos seus recursos productivos.
Dende hai algo mais dunha xeneración, a agra e o monte de Carnota entraron nun estado de abandono como consecuencia da emigración.   Centos de veciños e familias, deixaron as suas casas, os seus montes e terreos para buscar millores condicións de vida polo mundo adiante, e como consecuencia as leiras mais productivas fóronse volvendo salgueirás e xesteiras, cando non plantacións forestás gracias á "clarividente" política de "forestación de terras agrícolas" da Xunta.
As variedades hortícolas locás coma o "ollo de perdiz", a "pataca do riñón" ou o "millo pinto", foron suplantadas por variedades foráneas de maior productividade pero inferiores condicións sensoriás e, sobre todo, cunha dependencia total da semente producida por multinacionás coma Monsanto, e xa sabemos que quen controla a semente, controla a comida da xente (Ver serie de artículos relativos ós transxénicos).
Por outra banda, unha política de "protección da natureza" concebida dende unha óptica estrictamente urbán que contempla coma instrumentos preferentes a prohibición e a sanción, contribuíu a estender a percepción dunha fonda hostilidade da Administración contra a povoación rural. Esta política, deseñada ca arrogancia e o descoñecemento propios de burócratas afeitos a relacionarse co pais a través da ventaniña do automovel oficial, maniféstase en medidas como a prohibición do marisqueo de autoconsumo e da recolleita do xunco e do algazo e da area da ribeira, prohibición de limpeza dos rios e da vexetación das beiras e programas de recuperación da fauna salvaxe como porco bravo ou lobo, despreciando os estragos que producen entre o gando e os cultivos.
Esta percepción pesimista leva á desvinculación emocional do paisán co seu entorno, ca gravísima consecuencia do abandono de cultivos, montes, ribeira, rios e camiños.
Debemos ser conscentes de que, cos lugares valdeiros ou cunha povoación avelloada, o futuro que nos espera é o que estamos sofrindo nos últimos anos: incendios, cada vez mais graves e mais próximos ás casas, riadas, inundacións, perda de biodiversidade e degradación do meio.
O meio rural non se pode conservar sen a povoación que lle dou forma e o mantivo ó longo de centos de anos.   A sua riqueza paisaxística e ambiental é o resultado da actividade productiva da sua povoación ó longo de xeneracións.
O rural é unha "paisaxe cultural", non unha "paisaxe natural", e para manterse precisa "cuidadores", labregos que recuperen as fórmulas tradicionás de xestión sostible do territorio, adaptadas ó contexto económico e tecnolóxico, social e laboral de este tempo. Precisamente o que está facendo a cooperativa Rainha Lupa.
É urxente recoñecer á xente do agro como axente determinante para a conservación do meio.
Se na xestión dos residuos se consagrou o principio "quen contamina, paga", na protección do meio debe aplicarse "quen conserva, cobra". E no meio rural galego, quen conservou fui sempre o labrego.   A aplicación de este principio supón asumir que a protección do meio, non só non debe gravar as posibilidades de progreso, senón que debe constituirse en factor de desenvolvemento, de criación de postos de traballo e dunhas condicións de vida dignas a partir dos recursos da localidade: monte, agra, mar e patrimonio, o que en términos prácticos materialízase en:
- Recuperación da agra para producción agrícola e gandeira de especies e variedades autóctonas.
- Plan de xestión forestal no que se lle dea prioridade á gandeiría para producción de carne e derivados lácteos e, sobre todo, de esterco para a agra, considerando a producción de madeira aproveitamento secundario.
- Xestión sustentable dos recursos mariños e da beiramar. Aquí temos o excelente exemplo das iniciativas da Confraría de Lira entre as que destaca a criación de "Reserva mariña de interese pesqueiro".
- Desenvolvemento dun sector manufactureiro de elaboración dos productos do sector primario.
- Protección e posta en valor do Patrimonio (cabaceiras, muiños, casetas mariñeiras, petroglifos, ...)
- Declaración da Paisaxe como Patrimonio Cultural
- Declaración de Carnota como "Concello de urbanismo sustentable".   Contruir si, pero ¿para canta povoación, en que sitios e con que materiás e tipoloxías"?

O obxetivo é lograr que o propio nome de Carnota se convirta nunha marca de calidade asociado ós valores de calidade de vida, sustentabilidade e vinculación tradicion-vangarda.
Por estes vieiros, Carnota tén as millores espectativas de futuro, e que hai materia humán para levalas adiante estánolo demostrando dia a dia a Cooperativa Rainha Lupa.

O espírito das pedras

2010-01-24T21:09:00.027Z

Houbo un tempo no que as xentes que vivían nas terras de Carnota pensaban que os animás, as plantas, as fontes, os rios e ata as pedras eran personas, tiñan alma, ou eran o lugar onde moraban seres espirituás. Vivían en armonía co medio e non tomaban de él mais do que precisaban para cubrir as suas necesidades vitales, rexéndose polo prudente principio de "gardar das risas para as choras".

Pero a mudanza dos tempos leva consigo a mudanza das costumes e na época actual o principio rector é o da acumulación mais aló da satisfacción das necesidades, o principio do "consumo" no seu sentido literal: utilización dos recursos hasta o seu esgotamento e ainda, da sua destrucción caprichosa.

Felizmente non toda a sociedade vai polo mesmo rego e unha parte dela, cada vez mais numerosa, está recuperando aquela antiga consideración e respeto pola casa común.

Polo noso propio interés, mais val que os humanos controlemos o noso comportamento co mundo no que vivimos ou o propio sistema aplicará os medios correctores. E ahí non hai apelación posible.

Mais nos val que empecemos a mirar os animás, as plantas, as augas e tamén as pedras con aqueles ollos dos nosos antepasados e cheguemos a percibir o esprito que levan dentro porque é a nosa propia pervivencia como especie a que está en xogo.

Cachenas no monte de Lira

2009-12-18T21:26:00.030Z

As vacas cachenas pertencen a unha das razas de vacas autóctonas que Galiza comparte con Portugal e como todas as razas gandeiras en perigo de extinción, están baixo da protección dos programas de conservación do patrimonio xenético da Unión Europea.

Son uns animás de grande rusticidade, de armónicas proporcións e mirada viva e intelixente. Caracterízanse pola sua talla, mais pequena que a das outras razas galegas, por uns rechamantes cornos en forma de lira alta, mucosas negras cunha aureola de pelo craro arredor e cor de capa entre roxo e castaño.

En 2007 a comunidade de montes veciñás en man común da parroquia de Lira, de xunta con varios veciños particulares, encetou un programa de silvopastoreo como parte dun proxecto de diversificación de usos do monte e de prevención de incendios. A primeiros de decembro chegaron ó monte de Lira as primeiras novas inquilinas: duas ducias de preciosas vacas e xovencas cachenas procedentes de explotacións gandeiras do Val do Dubra e de Teixeiro, que foron instaladas nunha parcela de 50 Has. zarradas con postes de madeira e rede metálica. Poucos meses mais tarde foron zarradas outras duas parcelas mais, unha de 20 e outra de 50 Has.

As condicións do monte nestes zarramentos son cativas por demais para manter as duas ducias de vacas e mais outra media ducia de bestas de raza galega cas que han de partillar o escaso pasto, polo que logo houbo que complementar a mantenza con feixes de erva seca e levándoas pacer fora dos cercados onde, paradoxalmente, había mais pasto e de millor calidade debido ós labores previos para a plantación de madeira.

Decontado houbo que lamentar a perda de varias becerriñas por ataque de lobos a causa da precaria calidade do primeiro dos zarramentos que, se ben impedían que o gando pudera sair, non impedían que os predadores puderan entrar.

O momento mais amargo fui o da perda da becerriña "Lira". Nacida a primeiros de agosto de 2008, perdiu á sua nai, "Julieta", a meiados de setembro, vítima da embestida dun vehículo que circulaba indebidamente pola pista interior da parcela. Houbo que sacala avante a poder de leite en póo e concentrado de cereás dispois de que fracasara o intento de que a porfillara outra vaca que parira uns meses atrás. Cando parecía que estaba esconxurado o perigo e que Lira xa se convertera nunha becerriña de cinco meses autónoma e segura de si mesma, o lobo tornou atacar de novo, e a mais indefensa do rabaño era ela. Non houbo salvación.

Lira ca sua nai, Julieta

Lira ca posible nai adoptiva

Lira, con tres meses

Pero tamén houbo acontecementos felices. Como o nacemento de Roi, o primeiro dos becerriños nacidos neste monte, que non so sobrevive senón que é un recreo velo medrar e gozar da espléndida estampa que vai adequerindo co paso do tempo, ofrecendo a promesa próxima dun magnífico exemplar de boi cacheno.

Roi, acabado de nacer

Roi ca sua nai

Roi con dez meses
Dous anos cheos de experencias, unhas felices, outras mais amargas, pero por riba de todo cheos de ensinanzas.
A actividade gandeira non se pode acometer de maneira improvisada nin como accesoria da producción de madeira. Hai que ter en conta, antes de nada, as necesidades dos animás e non pensar que, como son mui rústicos, vanse manter de matogueira brava e por riba ainda dar beneficios. Con esta actitude o que se conseguirá é unha cabana castigada pola desnutrición e as enfermedades. Pola contra, hai que asegurar a protección do gando e a sua mantenza ó longo do ano e para eso as parcelas destinadas ó pastoreo han de ter uns zarramentos que impidan absolutamente a entrada de predadores e han de procurar unha provisión de pasto de calidade proporcionado á carga gandeira que soporta. É da máxima importancia unha mangada de manexo sólida e ben deseñada que permita realizar os tratamentos sanitarios de forma eficiente e segura para os animás e as personas.

Seguindo criterios profesionás e con esforzo e dedicación, haberá unha porcentaxe razonable de éxito. Pero se se toma como pasatempo, tendo os animás mal gobernados, con instalacións deficientes e sin pastos que aseguren alimento abondo, non se poderá ir mui lonxe.

Réptiles caseiros

2009-11-21T20:29:00.018Z

A canaleta de arredor da casa está resultando ser un viveiro do mais productivo. Como van parar a ela todas as follas secas das froiteiras da horta e non me dou muita presa en limpalas acaba criando unha grande cantidade de porquiñas da humidade, arañas, grilos e sapiños, constituíndo a base dunha cadea alimentaria que proporciona a oportunidade de observar alguns interesantes seres, case que ó alcance da man.

Hai algún tempo apareciu o esgonzo que se pode ver nunha mensaxe anterior, dispois apareceron varias cobras de auga e mais unha cobra lagarteira que estaba na cepa medio podre dun eucalipto e nos últimos dias de agosto andaba este exemplar de lagarto das silvas, ás arañas.

Lagarto das silvas (Lacerta scheiberi)

Lagarto das silvas novo

Cobra de auga (Natrix natrix)

Cobra lagarteira meridional (Coronella girondica)

Quilmas e o seu porto

2009-11-10T19:57:00.041Z

O porto de Quilmas fui o mais dinámico de Carnota nos primeiros decenios do pasado século, como atestiguan as construccións que ainda se conservan e que constitúen un dos conxuntos mais representativos da pesca artesanal de Galicia

Ó longo dos catrocentos metros deste portiño natural encarado ó N, ó abrigo do monte Pindo, chegaron a estar en actividade hasta cinco salgadeiras na primeira metade do séc. XX. De estas, duas foron reconvertidas en vivendas. A terceira mantén en bo estado de conservación a edificación principal que fui teitada hai pouco, atopándose en estado ruinoso o resto das instalacións o mesmo que as duas que restan, que xa ten parte das paredes caídas.

Outra cousa son as casetas dos mariñeiros. Situadas unhas ó longo do areal, outras formando un curro arredor do campo onde se enxugaban as pezas, atópanse todas en bo estado de conservación e prestando o servicio para o que foron construídas, salvo unha que fui reconvertida para vivenda ocasional.

Na madeira das portas dalgunhas destas construccións aparecen uns gravados feitos polos mariñeiros, posiblemente nos momentos de queda, onde están representadas as embarcacións que formaban parte do seu traballo cotian. Algunhas están feitas con realismo abondo como para distinguir unha lancha xeiteira ou un galeón.

Este valioso patrimonio está esposto permanentemente a diversas ameazas que o poden acabar destruíndo ou desvirtuando. Entre as mais inmediatas están -¿como non?- o urbanismo mostrenco, do que temos unha mostra a escasos cen metros, na escandalosa estructura dun edificio de apartamentos inacabado que, polo que parece, ninguén ten a responsabilidade de derruir. Outra é a polémica ampliación da factoría piscícola da multinacional Stolt Sea Farm, a quen a administración lle adxudica graciosamente o terreo que precisa, polo "liberal" procedemento de expropiarllo ós veciños.

No ano 2006, a directora xeral de fomento e calidade da vivenda, Encarna Otero, impulsou a rehabilitación de varias casetas mariñeiras en Caldebarcos. Esta actuación puxo de manifesto a dimensión e importancia do patrimonio mariñeiro de Carnota e como consecuencia esta dirección xeral determinou confeccionar o inventario de todas as construccións relacionadas ca actividade mariñeira cara ó posterior desenvolvemento dun programa para a sua protección.

Para asegurar a conservación deste patrimonio cultural é imprescindible que a dirección xeral mencionada ou, se cadra, outra mais acaída continúe na liña iniciada no 2006. No que toca á administración local, a millor contribución sería redactar canto antes o plan xeral de ordenación municipal e mentres tanto vixiar o comprimento da lei e perseguir as actuacións que poñan en risco este conxunto patrimonial.

Caldebarcos. Muiños restaurados

2009-10-29T10:50:00.026Z

A asociación "Xurde Caldebarcos", unha das mais activas de Carnota, vén impulsando dende hai tempo un conxunto de iniciativas culturás e recreativas que despertan un importante interés e participación, non só da veciñanza de Caldebarcos, pero tamén das parroquias de arredor. Entre estas iniciativas destaca a restauración dos muiños do rego de Amil e a recuperación dos camiños e fontes do lugar. Estas actuacións foron complementadas co deseño duns roteiros sinalizados e guiados que levan gozando dende o seu inicio do aprecio de muitas personas atraídas por esta oferta.

Para festexar o felís remate do proxecto, o dia 10 de outubro, a asociación "Xurde" organizou unha andaina ó longo dos principás roteiros, incluíndo a visita ós muiños restaurados e rematando, pé do rio, cun xantar composto de recetas tradicionás como bolo asmo, filloas, chulas, empanadas, tortilla, papas, ..., confeccionado polas animosas veciñas de Caldebarcos ca apreciable axuda da calidade dos productos da cooperativa de agricultura ecolóxica "Rainha Lupa" de Quilmas.

A grisura do dia e o orballo da primeira hora foron felismente vencidos pola boa armonía e pola participación de numerosos animadores, entre os que chamaron principalmente a atención os mestres da Regueifa, Suso e Antonio, da terra de Bergantiños. (Picar en calquera das fotos para ver as restantes).

Esgonzo tridáctilo (Chalcides striatus)

2009-10-27T08:40:00.019Z

Para os amigos de Verín natural

Esta é unha foto dun esgonzo tridáctilo (Chalcides striatus) ou, como lle chaman por Vilardebos e Riós, escoupariño. Atopouno Marisa, a miña muller, entre as follas secas dunha canaleta arredor da casa, cando andaba a limpar nela.

Ainda que a primera vista podan parecer cobras e haxa quen os mata por este motivo, os esgonzos son lagartos e polo mesmo inofensivos. Tén pálpebras nos ollos e abertura auricular e pode desprender a cauda a vontade como todos os lagartos pero a característica que o define son as minúsculas extremidades semiatrofiadas con tres dedos cada unha.

Aliméntanse de miñocas, vermes, escarabellos, grilos e outros pequenos invertebrados e os seus predadores principales son a cobra de auga (Natrix natrix) e o cobregón (Malpolon monspessulanus), o miñato (Buteo buteo) e o lagarteiro (Falco tinnunculus) .

A primeira tronada de outono

2009-10-26T20:19:00.023Z

A primeira tronada do outono estrenouse con unha prolongada serie de descargas eléctricas pola banda da montaña

Monte Pindo: fóssiles mariños

2009-10-15T21:44:00.055+01:00

O Pedragal é unha das mais sonadas montañas da Galiza, non só polas suas resonancias históricas e lendarias, senón tamén polas suas características xeolóxicas.

Pero non deixa de sorprender que nas suas alturas, a uns 300 mts., aparecen vestixios da época na que ainda estaba baixo das augas do mar.

No meio dunha vasta extensión de outeiros e penedos de grainzo, aparecen como caídas do ceo varias masas de conglomerado formados por unha masa heteroxénea de cachotes de xisto, seixos, bolos e mesmo cunchas, ou mais ben moldes das cunchas, de moluscos mariños parecidos a ostras e peneiras, unidas por un "cemento" de area silícica que lle da ó conxunto a aparencia dun formigón basto.

(Dispois de data: o parágrafo no que se describía de forma incorrecta o proceso de formación do grainzo fui eliminado atendendo á acertada puntualización de Mariano Casais González).

O monte veciñal en man común

2009-09-21T15:11:00.078+01:00

A singular fisonomía de Carnota caracterízase por unha cadea de montes de catrocentos metros de altura e unha pendente do vintecinco pon cento que se abre ó Atlántico formando un seo de case cincomil metros de embocadura. Os montes do Pindo ó norde e de Lira e Lariño ó sul, zarran a baía formando unha unidade xeomorfolóxica perfectamente apreciable dende o Alto de Adraño. A franxa central, correspondente ás parroquias de San Amede e Santa Comba, é unha veiga formada polo depósito dos restos erosivos do monte nunha extensa chaira ó seu pé. Ó longo do tempo e das variacións do nivel do mar, este chan que orixinalmente constituía unha raña de bolos fuise transformando, primeiro en xunqueira e posteriormente, en tempos históricos, en terra de cultivo. Pódese asegurar que Carnota é, en gran parte, filla do monte.

Dende tempos inmemoriales a povoación de Carnota extraíu do monte pedra para a construcción, madeira para as casas e as embarcacións, auga dos rios e das fontes, leña para o lume, pasto para o gando e estrume para a corte. O monte é o responsable da fertilidade da agra de Carnota. Ese chan areento que quece mais cedo na primavera pero do que escorren a auga e os nutrimentos coma dun cesto, precisa imperativamente a materia orgánica que lle proporciona o monte para manter a sua capacidade productiva.

Se non foran abondas todas esas virtudes, o monte de Carnota ainda ten outra característica que o fai especialmente valioso: a sua propiedade. Dos seus tres milleiros de hectáreas, mais da metade son propiedade comunal dos veciños agrupados en uito comunidades de montes xa constituídas e algunha mais en fase de constitución.

Todo este conxunto de qualidades fan do monte un podente motor para o desenvolvemento das parroquias e lugares de Carnota.

¿Que é o monte veciñal en man común?
http://www.orgaccmm.org/xLEXISLACION/ALMACEN/lemvmcregulX.htm
Son montes veciñais en man común os que pertencen ós veciños como comunidade e non a título individual. Poden ser dunha parroquia (monte de Lira), dun lugar (monte de Adraño) ou dunha agrupación de lugares (monte de Freán, Insua, Lagareiros, Nóutigos e Pedrafigueira). Esto significa que o monte é do conxunto de veciños que teñen casa aberta no lugar pero ningún veciño individual é dono de ningún sitio concreto do monte. Cada veciño participa da propiedade do monte nomais que mentres viva no lugar. Un veciño que ven de novo pódese facer comuneiro con todos os direitos e o que marcha para outro lugar deixa de selo. Por eso o monte veciñal en man común non se pode partillar nin deixar en herdanza, ninguén o pode mercar nin embargar e a sua propiedade non prescrebe nunca. Esta forma de propiedade, chamada xermánica porque ven do tempo do reino suevo, constitúe unha singularidade histórica e xurídica de Galicia e ten tido un encaixe problemático no direito romano que é o que rexe no estado español. http://www.orgaccmm.org/

Ó longo da historia sufríu continuados actos de expolio e usurpación, hastra o punto que entre o se. XVIII e o XX a sua extensión quedou reducida a unha terza parte: de 1.600.000 Has. ás 600.000 que hoxe conservamos. O derradeiro capítulo tivo lugar nos primeiros anos do franquismo. En aplicación da Ley Hipotecaria de 1946, os montes comunales que se safaran da Desamortización de Madoz de 1855, foron adscritos ós Concellos e incluídos no inventario de bens municipales co simple trámite da certificación do secretario municipal e por fin pudo materializarse a vella teima dos técnicos forestales do estado, según os que: " los comunales de Galicia solamente son aprovechados para la obtención de rastrojos por los nativos de las aldeas, desoyendo así sus posibilidades de explotación forestal" . O Patrimonio Forestal del Estado, entidade pública creada en 1941, levou a cabo unha repovoación masiva, primeiro de pino e mais tarde de eucalipto, inaugurando ó mesmo tempo unha espiral de incendios florestales que a cada volta comprende maior número de focos e afecta a maior número de hectáreas.

Os incendios florestales
Muito se ten debatido acerca das causas dos incendios no monte, para acabarlle botando a culpa de todo ós individuos que por diversos motivos lle prenden lume. Para encarar debidamente o problema convén separar, por unha banda os axentes incendiarios e as suas motivacións e por outra as causas mais fondas que non se ven, se cadra, porque as temos diante dos ollos. É ben sabido que o millor agochadeiro é o que está mais á vista.

A responsabilidade do lume no monte fúiselle atribuindo sucesivamente ós paisanos que querían queimar unha toxeira e perdían o control da queima, ós empresarios da madeira en busca de materia prima mais barata, ós gandeiros para favorecer a producción de pasto, ós empresarios da construcción para poñer mais chan edificable no mercado e, ultimamente, a traballadores das brigadas de extinción de incendios que seique pretendían ampliar a duración dos seus contratos. Efectivamente, éste é un compoñente importante do problema e está relacionado co número de focos que se inician cada ano, pero estamos enganados se pensamos que con eliminar este factor xa está resolta a ecuación: non se pode resolver porque está mal plantexada.

No actual modelo florestal hai dous elementos chave que nos trouxeron á catastrófica situación actual: no primeiro término está o despovoamento do rural, co abandono case total da actividade agraria ó que contribuíu a usurpación do monte comunal por parte do estado e que dou como resultado a desvinculación dos veciños co monte. É certo que se vai correxindo en parte ca restitución da sua propiedade ás comunidades de montes e con iniciativas que se van abrindo camiño con dificultades abondas, pero custará muito tempo e traballo desfacer o mal feito.

No segundo término está a persistencia daquela obsesión dos técnicos florestales do XIX : "o monte é para madeira". Esta concepción florestal simplista, ainda hoxe continúa a ser dominante, non só entre os técnicos e axentes da administración, senón tamén entre gran parte dos comuneiros.

Hai xa abonda información acumulada para saber con certeza que no concello de Carnota e nas suas Comunidades os ingresos por venda de madeira nos últimos vintecinco anos non chegan á décima parte dos investimentos e gastos nese prazo para producila e que inclúen os gastos de preparación, plantación e mantemento, pero tamén hai que sumar os de extinción de incendios, dotación e conservación de puntos de auga, tornalumes e pistas, así como traballos de prevención e recuperación das parcelas queimadas.

A producción de madeira nas condicións actuales é un negocio ruinoso. Para Galicia, para Carnota, para os veciños e para o propio monte.

Este modelo florestal está fracasado e debe ser sustituído por outro mais racional, fundamentado no mantemento a longo prazo da capacidade productiva do monte e deseñado para poñelo a salvo do lume. E debe facerse canto antes porque está tendo lugar un fenómeno de adaptación parasitaria dos sectores ligados á actividade florestal e a prevención e extinción de incendios. A que se está empezando a conocer como "industria do lume". Un ciclo completo, dende a plantación ó turno de corta, dura uns trinta anos. Se este ciclo se rompe cada uito ou dez anos a causa dos incendios, a actividade de limpeza do monte, plantación e mantemento, multiplícase por catro. Do mesmo xeito, a cantidade e duración das contratacións para prevención e extinción de incendios, aumentará en relación ó numero de focos e de hectáreas queimadas cada ano. Faise evidente que a actividade económica destes sectores vese afectada favorablemente polos incendios, polo que é de esperar unha forte resistencia a calquera intento de mudar este modelo de aproveitamento do monte por outro que reduza ou erradique o lume.

¿Cal modelo?

O monte non é homoxeneo. Hai partes de él axeitadas para prados e pastos, outras para frondosas, outras incluso para coníferas e hastra para toxos e carrouchas, dependendo da constitución e fondura do chan, da auga a dispor ou do grado de exposición ó sol e ós ventos. O monte presenta diversas condicións e o seu aproveitamento debe ser tamén diversificado e axustado a esas condicións.

Outro aspecto importante a ter en conta é a dimensión e continuidade das masas arboradas en relación ca combustibilidade da especie que as compón. Canto maior sexa ésta, menor debe ser a sua superficie e maior a separación da plantación contigua.

Pero o eixe dun modelo florestal novo, asentado no principio de sustentabilidade e a salvo do lume, está na gandeiría. Hai mais de trinta anos que un pequeno pero comprometido grupo de técnicos florestales e agrícolas, veñen defendendo a introducción do gando no monte, non só como medio eficaz para a prevención de incendios e a rexeneración do monte e da sua capacidade productiva, senón como alternativa preferente polo seu rendemento económico, superior ó da madeira. ("Unha alternativa gandeira pra os montes de Galiza". Ildefonso Antón Caamaño. 1981. Ed. Galaxia).

Non se trata de ceibar cabalos, vacas ou cabras a eito polo monte e esperar que o deixen todo mondado coma se foran desbrozadoras, porque non o son. O gando é en si mesmo unha escolleitía productiva e para que dea rendemento haino que manter e gobernar en condicións. Hai que establecer pastizales, encalar, sementar, fertilizar e zarrar as parcelas axeitadas. Aplicando a carga gandeira que a productividade de cada parcela permita e facendo quendas de pastoreo entre as distintas parcelas, en poucos anos estes pasteiros non só estarán producindo beneficios, senón que terán millorado apreciablemente a calidade do chan e reducido nun alto porcentaxe o risco de incendio.

Alternándoas cos pastizales, as plantacións de frondosas onde as condicións o permitan e onde non, as de outras especies, terán mais posibilidades de chegar a turno de corta, comprindo mentres tanto importantes funcións: favorecer a formación do sochán, extraer nutrimento dende o fondo á superficie, contribuir ó almacenamento de auga e proporcionar abrigo ó gando e á fauna silvestre.

Levar adiante esta alternativa requer o convencemento e o acordo da maioría dos comuneiros, planificar o proxecto, estudar a sua viabilidade, determinar cantos pastizales e onde se van facer, canto gando e de que razas se vai introducir e como se vai gobernar e, o principal, dispoñer de xente disposta a investir no proxecto os cartos, o tempo e o traballo necesarios. Pode asumir a iniciativa por si mesma a propia comunidade, pero tamén pode facelo a través dun contrato de cesión a unha agrupación de comuneiros que constitúan unha sociedade gandeira ou a veciños particulares. Quenqueira que se responsabilice do proxecto debe contar co máximo respaldo e as máximas facilidades por parte da Comunidade de Montes, porque a parte mais importante dos beneficios económicos, sociales e ambientales serán para ela.

Carnota e o seu futuro

2009-09-04T09:14:00.050+01:00

As transformacións sociales que o mundo está experimentando no último século maniféstanse en Carnota, igual que en outros muitos lugares periféricos, na progresiva despovoación, no abandono dos recursos productivos tradicionales, e na dependencia da pensión de retiro, dun número cada vez maior de veciños.¿Como encarar esta situación? ¿Que estratexia adoptar para garantir ás xeracións vindeiras a posibilidade dun meio de vida digno na sua localidade? ¿Que modelo de localidade queremos e para que volume de povoación? Estas son as questións que deberá tomar en consideración a povoación actual de Carnota e, por descontado, as personas que asuman as responsabilidades de goberno local. O desenvolvemento baseado no turismo e mais o tipo de urbanismo asociado a este modelo, a tal hora está absolutamente desprestixiado á vista da sua estraordinaria capacidade destructiva e do seu irracional derroche dos recursos. Ver Informe Auken: http://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2004_2009/documents/pr/755/755463/755463es.pdf).
A actividade inmobiliaria, capaz de producir altos rendementos en pouco tempo partindo dun capital mínimo, desenvólvese nun marco ideal para o desembarco de aventureiros de toda caste e logo estende a infestación a toda a sociedade, incluídas as administracións públicas.Decontado a localidade, orgullosa do seu patrimonio cultural, da sua paisaxe ou da limpeza das suas augas, vese sobrecargada por un conxunto de urbanizacións que pasan baldeiras a maior parte do ano para, en dous meses de vran, abafar a capacidade de suministro de auga e enerxía, evacuación de residuos, circulación de personas e vehículos, asistencia sanitaria e toda clase de servicios. Grandes áreas de chan público e comunal son usurpadas por empresas e particulares e importantes recursos, actuales e potenciales, quedan destruídos para sempre. Pouco a pouco os veciños vanse dando conta que o futuro do seu lugar xa non está nas suas mans porque o venderon todo.

(Informe Banderas Negras 2007: http://www.ecologistasenaccion.org/IMG/pdf_Informe_Banderas_Negras_2007.pdf .

Este posicionamento non presupón o rexeitamento total da actividade turística, senón da sua consideración como factor de desenvolvemento preferente. O turismo pode ser un bo complemento dunha actividade económica de base mais sólida e racional a condición de que sea proporcionado, equilibrado e, sobre todo, controlado.

Na situación actual, definida polo descenso e avelloamento da povoación e polo abandono do sector agrario, Carnota corre o perigo de quedar en mans de axentes económicos alleos, principalmente promotores urbanísticos, que ven en ela e en toda a Costa da Morte un novo filón de enriquecemento rápido. Se a povoación de Carnota e o seu goberno se limitan a establecer o marco no que vai ter lugar esta actividade, logo se verán desbordados pola presión dos intereses en xogo e cando se queira reaccionar xa non haberá remedio. Temos a mostra frente ós nosos ollos, ó outro lado do mar.

Unha cidadanía conscente non pode deixar en mans alleas o deseño do seu futuro. Debe tomar parte activa na sua planificación e na sua execución. As xentes de Carnota debemos apostar por un desenvolvemento asentado nos nosos propios recursos e baixo do noso control.Con cerca de 3.000 Has. de monte, arredor de 700 de chan agrícola, 30 Km. de franxa costeira con dous portos e tres portiños, resulta evidente que a base está na recuperación da capacidade productiva dos sectores agro-gandeiro-florestal e mariñeiro e, seguidamente, na creación dun sector manufactureiro que se abasteza e lle dea saída ós productos do sector primario.

Carnota debe potenciar unha imaxe de localidade limpa, ordenada e respetuosa co medio e converter o seu propio nome nunha marca de calidade asociada ós valores de calidade de vida, sustentabilidade e vinculación entre tradición e vangarda. E se esta imaxe resulta atraente para empresas de fora interesadas en identificar a sua marca con estes valores, serán benvidas, sempre que veñan participar constructivamente e non veñan esquilmar nin emporcar.

Este plantexamento concorda no principal cas conclusións do "Diagnóstico socioeconómico e medioambiental", da Axenda 21 Local redactado para o Concello de Carnota no ano 2006 pola consultora "Devalar". A parte correspondente ás liñas estratéxicas pode ser consultada en esta ligazón: http://webvella.bng-galiza.org/futuretense_cs/Archivo/A21CARNOTA.pdf

Temos os purpiaños para construir unha obra ben feita. E facela á nosa medida. Non un pazo nin unha casa cural. Unha casa de xente traballadora, comfortable, digna e limpa.

¡Respeto para o monte Pindo!

2009-07-30T09:32:00.026+01:00

¿Signos de vida intelixente no monte Pindo?

O monte Pindo reúne unha variedade de atractivos que fai que o número de visitantes que recibe vaia en aumento de ano en ano.

Estas personas, interesadas na paisaxe, na historia, na xeoloxía ou simplemente en realizar unha grata escursión, quedan sorprendidos pola grande cantidade de incripcións nas pedras mais emblemáticas do monte, dende inscripcións en caracteres rúnicos no Pedrullo, hasta declaracións de amistade perpétua na propia Laxa da Moa. A técnica de realización vai desde textos pintados, de variada pigmentación e caligrafía, a gravuras con medios electromecánicos e profundidades de hasta 8mm.
Todas elas parecen realizadas en épocas históricas recentes: de fins do sec. XX a principios do sec. XXI., observándose que algunhas hasta están datadas.

¿Qué significado tén estas inscripcións?, ¿cal era a sua finalidade?, e sobre todo ¿qué seres as realizaron?, ¿pertencían a algunha cultura extinguida ou en extinción? ¿Xa desapareceron ou se cadra, ainda están antre nós?
O que parece claro é que non tén ningunha connotación mística nin relación con culto algún. ¿Tratarase tal vez da mensaxe de seres que sentían a necesidade imperativa de deixar constancia da sua existencia ó resto do universo?.

Quizais no futuro alguén consiga dar ca esplicación a estes misterios.

Carballo anano (Quercus lusitánica), no monte Pindo

2009-07-12T21:07:00.027+01:00

Na ladeira meridional do Pedragal, (monte Pindo), sobreviven nunha situación crítica os últimos exemplares existentes en Galicia da especie Quercus lusitánica.

É unha especie ibero-mauritana de carballo arbustivo, que forma matos rastreiros de mais ancho que alto, con follas que permanecen na pola dispois de secas.

Tén tendencia a reproducirse por arraigo de poliñas que están a carón do chan ou por baixo dél.

Medra en altitudes que van entre os 50 e os 400m., en chans areentos ourentados ó S., formando comunidade con carqueixas (Chamaespartium tridentatum), carrouchas (Erica sps.), troviscos (Daphne gnidium), xibalbeiras (Ruscus aculeatus) e outras especies características de chans silícicos degradados. Esta povoación, pequena e aillada, conseguíu resistir o incendio de 2.005, pero o risco de extinción segue sendo extremo. O 25 de Setembro de 2.008, o Observatorio Galego da Biodiversidade, en base a unha iniciativa de Adega, tomaba o acordo de incluir a povoación de caballo añón que medra nas ladeiras do Pedragal no Catálogo Galego de Especies Ameazadas, no que figurará ca categoría de “vulnerabel”.

Complementariamente, Adega solicitará que a área de distribución desta especie e o propio monte Pindo sean declarados Monumento Natural, Paisaxe Protexida ou a figura de protección que millor asegure a conservación dos seus valores naturales e culturales.

Especies parceiras do carballo añón

Acibro (Ilex aquifolium)

Carballo (Quercus robur)

Sanguiño (Rhamnus frángula)

Centaurea (Centaurea corcubionensis)

Carqueixa (Chamaespartium tridentatum)

Carqueixa: ramo de fror

Xibalbeira (Ruscus aculeatus)

Carpaza negral (Lithodora prostrata)

Carpaza (Halimium alyssoides)

Presentación

2009-07-06T19:22:00.010+01:00

Ver mapa más grande

Carnota é unha localidade rural da beiramar de Galiza, situada entre a bisbarra do Barbanza e a Costa da Morte, cunha povoación de cerca de 5.000 habitantes.

A agricultura tradicional, ca explotación integrada do monte e da agra e a pesca artesanal, foron hasta tempos recentes as principales actividades productivas que deron lugar a un abondoso e singular patrimonio cultural

As transformacións políticas e económicas que tuveron lugar nos paises industrializados dispois da 2ª guerra mundial, intensificaron a, xa endémica, emigración da povoación rural cara ás povoacións mais industrializadas de Europa e América. A consecuencia foi que arredor de tres milleiros de hectáreas de monte e cerca dun milleiro de Has. de terras agrícolas foron quedando progresivamente incultas, dando lugar á perda dos principales recursos productivos da localidade. Na actualidade, están abandonadas mais das tres cartas partes das terras de cultivo e case a totalidade do monte privado.
A localización de Carnota na beiramar e a mudanza do clima fixeno que nos últimos anos o interés das empresas inmobiliarias empezara a manifestarse con intensidade, o que tuvo como resultado o aumento do peso do sector da construcción na actividade económica. Se ben este interés quedou temporalmente paralizado pola crise, é previsible que remaneza en canto se recobre o mercado . Na actualidade, a actividade económica local mais importante está ligada ó mar, con diversos criterios de sustentabilidade: dende as iniciativas da cofradía de Lira entre as que destaca a creación da reserva mariña dos Miñarzos, hastra o das duas piscifactorias de rodaballo ou, na outra estrema, unha fábrica de conservas cun estenso historial de atentados contra do medio. O que parece ser a estratexia de futuro da maioría dos gobernantes, de optar polo turismo e a construcción derivada dél como principal actividade económica, nunha localidade sen planeamento urbanístico e sen outras alternativas de desenvolvemento, terá gravísimas consecuencias para o resto dos sectores productivos . Nesta situación, a recuperación da capacidade productiva do sector primario e do patrimonio asociado é unha escolla estratéxica que determinará o futuro de Carnota e que intereses van xestionar este futuro: os da xente de Carnota ou os das empresas inmobiliarias e das operadoras turísticas.