Cachenas no monte de Lira

As vacas cachenas pertencen a unha das razas de vacas autóctonas que Galiza comparte con Portugal e como todas as razas gandeiras en perigo de extinción, están baixo da protección dos programas de conservación do patrimonio xenético da Unión Europea.

Son uns animás de grande rusticidade, de armónicas proporcións e mirada viva e intelixente. Caracterízanse pola sua talla, mais pequena que a das outras razas galegas, por uns rechamantes cornos en forma de lira alta, mucosas negras cunha aureola de pelo craro arredor e cor de capa entre roxo e castaño.

En 2007 a comunidade de montes veciñás en man común da parroquia de Lira, de xunta con varios veciños particulares, encetou un programa de silvopastoreo como parte dun proxecto de diversificación de usos do monte e de prevención de incendios. A primeiros de decembro chegaron ó monte de Lira as primeiras novas inquilinas: duas ducias de preciosas vacas e xovencas cachenas procedentes de explotacións gandeiras do Val do Dubra e de Teixeiro, que foron instaladas nunha parcela de 50 Has. zarradas con postes de madeira e rede metálica. Poucos meses mais tarde foron zarradas outras duas parcelas mais, unha de 20 e outra de 50 Has.

As condicións do monte nestes zarramentos son cativas por demais para manter as duas ducias de vacas e mais outra media ducia de bestas de raza galega cas que han de partillar o escaso pasto, polo que logo houbo que complementar a mantenza con feixes de erva seca e levándoas pacer fora dos cercados onde, paradoxalmente, había mais pasto e de millor calidade debido ós labores previos para a plantación de madeira.

Decontado houbo que lamentar a perda de varias becerriñas por ataque de lobos a causa da precaria calidade do primeiro dos zarramentos que, se ben impedían que o gando pudera sair, non impedían que os predadores puderan entrar.

O momento mais amargo fui o da perda da becerriña "Lira". Nacida a primeiros de agosto de 2008, perdiu á sua nai, "Julieta", a meiados de setembro, vítima da embestida dun vehículo que circulaba indebidamente pola pista interior da parcela. Houbo que sacala avante a poder de leite en póo e concentrado de cereás dispois de que fracasara o intento de que a porfillara outra vaca que parira uns meses atrás. Cando parecía que estaba esconxurado o perigo e que Lira xa se convertera nunha becerriña de cinco meses autónoma e segura de si mesma, o lobo tornou atacar de novo, e a mais indefensa do rabaño era ela. Non houbo salvación.


Lira ca sua nai, Julieta

Lira ca posible nai adoptiva

Lira, con tres meses

Pero tamén houbo acontecementos felices. Como o nacemento de Roi, o primeiro dos becerriños nacidos neste monte, que non so sobrevive senón que é un recreo velo medrar e gozar da espléndida estampa que vai adequerindo co paso do tempo, ofrecendo a promesa próxima dun magnífico exemplar de boi cacheno.


Roi, acabado de nacer

Roi ca sua nai

Roi con dez meses
Dous anos cheos de experencias, unhas felices, outras mais amargas, pero por riba de todo cheos de ensinanzas.
A actividade gandeira non se pode acometer de maneira improvisada nin como accesoria da producción de madeira. Hai que ter en conta, antes de nada, as necesidades dos animás e non pensar que, como son mui rústicos, vanse manter de matogueira brava e por riba ainda dar beneficios. Con esta actitude o que se conseguirá é unha cabana castigada pola desnutrición e as enfermedades. Pola contra, hai que asegurar a protección do gando e a sua mantenza ó longo do ano e para eso as parcelas destinadas ó pastoreo han de ter uns zarramentos que impidan absolutamente a entrada de predadores e han de procurar unha provisión de pasto de calidade proporcionado á carga gandeira que soporta. É da máxima importancia unha mangada de manexo sólida e ben deseñada que permita realizar os tratamentos sanitarios de forma eficiente e segura para os animás e as personas.

Seguindo criterios profesionás e con esforzo e dedicación, haberá unha porcentaxe razonable de éxito. Pero se se toma como pasatempo, tendo os animás mal gobernados, con instalacións deficientes e sin pastos que aseguren alimento abondo, non se poderá ir mui lonxe.